پاسخ فعالیتها و و خود آزمایی های فصل 8- حرکت - دوم تجربی
فعاليت 1- 8
1- به شكل 3-8 توجه كنيد و به پرسش هاي زير پاسخ دهيد :
الف-حركت هر كدام از ماهيچه ها چه تغييري در وضعيت استخوان هايي كه به آنها متصل هستند ، ايجاد مي كند ؟
A : استخوان ران را به سمت داخل بدن حركت مي دهد .
B : خلاف ماهيچه ي A عمل مي كند و باعث ساق به سمت ران و خارج بدن مي شود .
C : موجب خم شدن زانو به سمت لگن و بلند شدن پا از سطح زمين مي شود .
F : باعث نزديك شدن ران به لگن و داخل بدن مي شود .
H : كشيدن ران به عقب و حركت پا به خارج از بدن .
G : باعث تاشدن ساق بر روي ران مي شود و با انقباض آن كف پا از زمين بلند مي شود .
W : خلاف G عمل مي كند و باعث باز گشت ساق و مچ به حالت اول مي شود يعني مچ را به داخل بدن حركت مي دهد .
ب-كدام ماهيچه ها اسب را به جلو مي برند ؟
همه ي ماهيچه ها بجز ماهيچه هاي A ، C وB .
ج-توضيح دهيد چرا پاي بلند براي حركت كرئن سريع ، مناسب تر از پاي كوتاه است ؟
مانند اهرم نوع سوم عمل مي كند . هر چه طول بازوي مقاوم بيبشتر باشد ، جابه جايي بيشتر مي شود پس پاي بلند موجب مي شود جابه جايي پا بيشتر باشد و در نتيجه مسافتي كه اسب مي رود افزايش مي يابد .
فعاليت 2- 8
1- چند جانور از جانوران زير را در حال حركت مشاهده كنيد ؛ كرم خاكي ، خرخاكي و خرچنگ . مواظب باشيد به آنها آزار نرسانيد . مشاهدات خود را شرح دهيد .
كرم خاكي با دراز و كوتاه كردن بدن خود و به كمك ماهيچه هاي حلقوي و طولي خود حركت مي كند .خرخاكي و خرچنگ باپاهاي بند بند خود حركت مي كنند . خرچنگ به صورت جانبي يعني از سمت راست ياچپ بدنش حركت مي كند و خرخاكي در مسير مستقيم .
2- يعضي جانوران روي زمين سر مي خورند و با سريدن حركت مي كنند . در اين باره شرحي داده نشده است . تحقيق كنيد كدام جانوران چنين حركت مي كنند ؟ حركت آنها چگونه است ؟ شرح دهيد .
جانوراني از خوانواده ي نرم تنان مانند حلزون، اسكوئيدهاو....اين قابليت را دارند . اين جانوران مواد لغزنده اي را از بدن خود ترشح مي كنند و روي آنها براي حركت مي لغزند . جانوراني مانند سنجاب پرنده هم هنگام پرواز روي هوا مي لغزند .
فعاليت3-8
صفحه ي هنسن و خط تيره ي M رادر شكل 7-8 نشان دهيد .
فعاليت4-8
1- معلم شما يك مدل اسكلت انسان ، يا تصويري از آنرا به شما نشان مي دهد . بخش هاي زير را در اين اسكلت پيدا كنيد :
جمجمه ، آرواره پايين ، ستون مهره ها ، دنده ها ، جناغ ، كتف ، ترقوه ، لگن ، ساعد و ساق
2- اكنون با رسم طرح هاي ساده اي از استخوان ها و مفصل هاي درگير ، حركت هاي زير را رسم كنيد:
خم كردن زانو ، بالا آمدن بازو ، و خم كردن سر به پايين
فعاليت 5-8
با توجه به شكل 12-8 به سؤالات زير پاسخ دهيد :
1- هريك از بخش هايي كه در شكل مشاهده مي كنيد ، چه كار (ها) يي انجام مي دهند ؟ ماهيچه ، زرد پي ، رباط ها و مفصل .
انقباض ماهيچه ي x باعث خم شدن ساعد بر روي بازو مي شود ( ماهيچه دو سر بازو ) انقباض ماهيچه يy ، x را در وضعيت اوليه قرار مي دهد . يعني ساعد را در امتداد بازو قرار مي دهد( ماهيچه ي دو سر بازو ) . زرد پي ماهيچه ي x را به استخوان ساعد و كتف متصل مي كندو ما هيچه ي y را به ساعد و كتف و بازو متصل مي كند . رباط ها استخوان ها را به هم متصل مي كنند . مفصل ها محل ارتباط ساعد با بازو و بازو با كتف اند .
2- در اين شكل مي بينيد كه وقتي يكي از ماهيچه ها منقبض مي شود ، ماهيچه ي ديگر بايد به حال استراحت باشد : وقتي ماهيچه ي x منقبض مي شود ، ماهيچه ي y استراحت مي كند . توضيح دهيد چگونه چنين كاري امكان پذير است . در توضيحات خود از واژه هاي زيير استفاده كنيد : عصب 1 ، عصب 2 ، مغز ، نخاع ، هماهنگي ، هماهنگ كننده .
هنگام خم شدن ساعد بر روي بازو از مراكز عصبي يعني مغز و نخاع كه هماهنگ كننده عضلات اند فرماني صادر مي شود و از طريق عصب 1 به ماهيچه ي دو x ( دو سر بازو ) مي رود و آنرا منقبض مي كند . در اين هنگام ماهيچه ي y در حالت كشيده قرار دارد . در برگرداندن ساعد در امتداد بازو از مغز و نخاع فرماني صادر شده و توسط عصب 2 به ماهيچه ي y بهمي رسد و آن را منقبض مي كند . در عين حال پيام ديگري توسط عصب 1 به ماهيچه ي x رفته و آنرا از انقباض خارج مي كند .
3- دست ، براي بالا بردن سطل ، به شكل اهرم عمل مي كند .
الف- نوع اهرمي را كه در هنگام بالا بردن سطل ايجاد مي شود بنويسيد .
تكيه گاه در انتهاي اهرم و و نيروي مقاوم نيز در انتهاي ديگر اهرم است نيرو ي محرك بين تكيه گاه و نيرو ي مقاوم قرار دارد . يعني اين اهرم ، اهرم نوع سوم است .
ب- اگر ماهيچه يx به نقطه ي D متصل مي بود ، چه اثري بر كار اين اهرم مي گذاشت ؟ در اين حالت آيا به نيرو ي بيش تري نياز مي داشتيم يا به نيروي كمتري؟ چرا؟
چون طول يازو ي محرك زياد مي شد پس به نيروي كمتري نياز مي داشتيم تا سطل را جابه جا كنيم .
ج- فكر مي كنيد چرا ماهيچه ي x اين اندازه به مفصل آرنج نزديك است ؟
براي كاهش طول بازوي محرك . يا به عبارت ديگر افزايش سرعت اثر نيرو .
فعاليت6-8
مفصل شانه و مفصل آرنج از كدام نوع هستند ؟ چرا ؟
مفصل شانه از نوع گوي و كاسه است زيرا استخوان بازو مي تواند در تمام جهات حركت كند . مفصل آرنج نيز از نوع لولايي است زيرا بازو مي تواند فقط به جلو و عقب حركت كند يعني از نوع لولايي است .
فعاليت7-8
اكنون به پرسش هاي زير پاسخ دهيد :
1- در انجام اين فعاليت ، توانايي چه بخش هايي از بدن شما سنجيده مي شود ؟
توانايي قلب و رگها .
2- آيا فكر مي كنيد چنين آزمايشي براي درك ميزان آمادگي بدن مناسب است ؟ چه نقايصي درآن وجود دارد ؟
نسبتاً ولي دقت زيادي ندارد. از عواملي مانند توان دستگاه تنفسي، نوع تغذيه ، وجود يا عدم وجود بيماري ، قدرت ماهيچه ها و... بر آمادگي بدن صرف نظر شده در حالي كه اين عوامل مي تواند اثر به سزايي در ميزان آمادگي بدن بگذارد .
خودآزمايي1-8
1- جانوران به چه علت هايي حركت مي كنند ؟
براي يافتن غذا ، فرار از دست دشمنان ، يافتن جفت ، يافتن ساير جانوران .
2- چه جانوراني بيشتر ثابت هستند ؟ چرا ؟
جانوران آبزي مانند اسفنج ها و برخي از كيسه تنان ، زيرا اين جانوران آب را پيرامون خود به حركت در مي آورند و از اين طريق نياز هاي خود مانند غذاو ... را يرطرف مي كنند .
3- چگونگي حركت كرم خاكي را شرح دهيد .
با انقباض ماهيچه هاي حلقوي ، قطر بدن كرم كم شده و به طول ناحيه ي منقبض افزوده مي شود . با اين كار كرم قسمتي از بدنش را درازتر مي كند و به جلو حركت مي كند .اما با انقباض عضلات طولي پس از حلقوي ، قطر بدن كرم زياد شده و از طول ناحيه ي منقبض كاسته مي شود ، با اين كار كرم قسمتي از بدنش را كوتاه مي كند ( جع مي كند ) تا باقي مانده ي بدنش را به دنبال خود بكشد .
4- اسكلت دروني و اسكلت دروني هر يك در چه جانوراني يافت مي شود ؟
اسكلت دروني در بدن همه مهره داران وجود دارد ولي اسكلت بيروني در بند پايان مشاهده مي شود .
5- چگونگي شنا كردن ماهي را شرح دهيد .
ماهي با حركت دادن باله ي دمي خود به چپ وراست ، به جلو حركت مي كند و مي تواند سرعت حركت را تنظيم كند . اين كار را با انقباض عضلات دو سويستون مهره هايش انجام مي دهد . مساحت زياد باله ي دمي و شكل دوكي ماهي به حركتش در آب كمك مي كند .
ماهي با استفاده از باله ي سينه اي ، مخرجي ، پشتي و لگني جهت حركت را براي حركت به چپ و راست مشخص مي كند . با له ي سينه اي نيز مي تواند د ر تنظيم سرعت كمك كند . بادكنك شنا نيز مي تواند در تنظيم عمق شنا كمك كند .
6- بادكنك شنا ي ماهي چه كمكي در حركت به آنها مي كند ؟
كم يا زياد شدن گاز هاي داخل بادكنك شنا به ماهي در حركات عمودي و بالا و پايين رفتن كمك مي كند .
7- نقش بالك را در پرواز پرندگان شرح دهيد .
بالك باعث مي شود تا جريان هواي آشفته در اطراف بال ايجاد نشود ودر نتيجه پرنده مي تواند صعود كند .
8- اصطلاحات زير را تعريف كنيد .
ميون : واحد ساختاري ماهيچه هاي مخطط است كه از تعدادي تارچه تشكيل شده است كه انقباض آنها باعث انقباض ميون ودر نهايت انقباض عضله مي شود .
ساركوپلاسم : سيتوپلاسم سلول هاي ماهيچه اي را ساركوپلاسم مي نامند .
شبكه ساركوپلاسمي : شبكه ي آندوپلاسمي در ميون ها نام دارد كه به شكل كيسه هايي وارد ساركومر ها مي شود و به صورت لوله هاي عرضي به درون آنها وارد مي شود و در ذخيره ي يون كلسيم نقش دارد .
ساركومر : واحد انقباضي ماهيچه است كه شامل بخش هاي تيره و روشن است . بين هر دو خط Z ، يك ساركومر نام دارد.
تونوس ماهيچه اي : انقباضات خفيف و پي در پي ماهيچه هادر حالت استراحت است كه موجب سختي نسبي آنها مي شود.
9- چرا ماهيچه ي مخطط به اين نام خوانده مي شود؟
زيرا منظره آن در زير ميكروسكوپ به صورت مخطط است . تارچه ها كه در ميونها قراردارند داراي منظره اي مخطط اند و وجود آنها در ماهيچه ها باعث ايجاد چهره ي مخطط اين ماهيچه ها در زير ميكروسكوپ مي شود .
10- انقباض ايزوتونيك را با انقباض ايزو متريك مقايسه كنيد .
شباهت : هردو در ماهيچه هاي مخطط ديده مي شود . در هردو انرژي مصرف مي شود .
تفاوت : در انقباض ايزومتريك طول ماهيچه تغيير نمي كند ولي در انقباض ايزوتونيك طوي ماهيچه تغيير مي كند . در انقباض ايزوتونيك
كشش ثابت ست ولي درانقباض ايزومتريك كشش متغير است .
11- سه نوع استخوان موجود در انسان را با يكديگر مقايسه كنيد .
شباهت : در هر سه نوع استخوان كلسيم و رشته هاي كلا ژن وجود دارد. هر سه داراي بافت اسفنجي و متراكم اند .
تفاوت : شكل آنها متفاوت است ( استخوان پهن وسعت زيادي دارد ، استخوان دراز طول زيادي دارد ، استخوان كوتاه طول كمي دارد ) .
استخوان دراز تنه ي متراكم و سرهاي اسفنجي دارد ولي استخوان پهن و كوتاه داراي بخش خارجي متراكم و بخش مياني اسفنجي دارد .
خون سازي در بخش مياني استخوان هاي پهن و دو سر استخوان هاي دراز انجام مي شود .
12- دو نوع بافت استخواني را با يكديگر مقايسه كنيد .
شباهت : در هردو نوع بافت سلول هاي استخواني در ماده ي زمينه اي محكمي (شامل رشته هاي كلاژن و مواد كلسيم دار) قراردارد . هردو نوع بافت ها در همه ي استخوان هاي بدن وجود دارند .
تفاوت : در بافت متراكم سلول هاي خوني بصورت منظم واطراف دايره هاي متحد المركز در اطراف مجراي هاورس در درون ماده ي زمينه اي قرار دارند ولي در بافت استخواني اسفنجي سلول ها به صورت نا منظم در كنار يكديگر و در تيغه هايي از ماده ي زمينه اي استخواني در بين آنها وجود دارد .
13- اصطلاحات زير را شرح دهيد .
سيستم هاورس ، مايع مفصلي ، كپسول رشته اي ، رباط .
سيستم هاورس : مجموعه سلولها ي استخواني كه روي دواير متحدالمركز قرار گرفته اند و به همراه يك مجراي هاورس كه در در مراكز اين دواير قرارگرفته است يك سيستم هاورس را تشكيل مي دهد.
مايع مفصلي : مايعي است كه در محل مفصل و بين استخوان ها قرار دارد و توسط غشاي دروني كپسول پوشاننده ي مفصل ترشح مي شود كه از ايجاد اصطكاك ميان استخوان ها در زمان حركت مي كاهد .
كپسول رشته اي : اطراف محل مفصل را كپسول دو لايه احاطه كرده است كه لايه ي خارجي آن از جنس بافت پيوندي رشته اي مي باشد به پوشش خارجي استخوان ها ملحق مي شود و لايه ي دروني آن ترشح كننده مايع مفصلي است .
رباط : رشته هاي پيوندي محكمي در محل مفصل ها هستند كه باعث در كنار هم ماندن استخوان ها مي شود .
14- انواع مفصل را نام ببريد وآنها را با يكديگر مقايسه كنيد .
شباهت : در هردو نوع مفصل قسمت هاي مشابهي وجود دارد. وظيفه هردو متصل كردن صحيح استخوان ها است .
تفاوت : در محل مفصل گوي و كاسه ، استخوان ها مي توانند در تمام جهات حركت كنند ولي در محل مفصل ، لولايي استخوان ها مي توانند جلو و عقب بروند . در محل مفصل گوي و كاسه ، استخوان ها تحرك بيشتر و توان مانور بيشتري دارند .
15- بدن انسان به چه دلايلي به ورزش نياز مند است ؟ حداقل پنج مورد را شرح دهید .
وزن بدن ما را متعادل نگه می دارد. از بیماری های قلب و رگها جلو گیری می کند . توانایی بدن ما را برای انجام کارهای روزانه افزایش می دهد . به ما کمک می کند تا از نظر جسمانی و روانی احساس سلامتی داشته باشیم . اعتماد به نفس ما را افزایش می دهد و توانایی ما را در غلبه بر فشارها و مشکلات زندگی ، افزایش می دهد . قدرت عضلات تنفسی افزایش می یابد .
فعالیت 8- 8
1- یک مخروط ( میوه ) باز شده ی گیاه کاج را تهیه کنید .
2- این مخروط را درون یک لیوان آب فرو ببرید .
3- هر15 دقیقه یک بار به آن نگاه کنید .
4- مشاهدات خود را یاد داشت و تفسیر کنید .
مشاهده می شود که مخروط بسته می شود .
فعالیت 9- 8
چند دانه لوبیا را در محیطی قرار دهید تا جوانه بزند . اکنون با این دانه های تازه روییده ، و نیز با چند دستمال کاغذی یا مقداری پنبه ، چند سوزن و یک مقوا یا تخته ی بزرگ ، آزمایشی طراحی واجرا کنید که فرضیه ی زیر را مورد آزمون قرار دهد :
« دانه های نورسته را در هر وضعیتی که قرار دهیم ، ریشه به سمت زمین گرایش پیدا می کند » . توجه داشته باشید نتیجه ی این آزمایش چند روز بعد به دست می آید . دراین مدت دانه ها باید دائماً مرطوب باشند .
روش کار خود را شرح و نتیجه ی آن را گزارش دهید . ای آزمایش کدام یک از انواع حرکت های گرایشی را مورد آزمون قرار می دهد ؟
سوزن ها را در مقوا ثابت می کنیم سپس دانه های نو رسته را در وضعیت های مختلف در سر سوزن قرار می دهیم باید احتیاط نمود تا سوزن به بخش های در حال رشد دانه آسیب نرساند . از پنبه یا دستمال کاغذی برای تامین رطوبت مورد نیاز دانه استفاده می کنیم پس از چند روز مشاهده می شود دانه ها در هر وضعیتی از جمله واژگون ، به پهلو و ... قرار داده باشند در زمان رشد ، ریشه به سمت پایین و ساقه بر خلاف این جهت رشد می کند . دراین آزمایش پدیده ی زمین گرایی مورد آزمایش قرار می گیرد .
خودآزمایی2- 8
1- دونوع کلی از حرکت های گیاهی را با یکدیگر مقایسه کنید .
شباهت : هردو در گیاهان صورت می گیرند .
تفاوت : حرکت فعال در سلول های زنده و با صرف انژی صورت می گیرد و حرکات غیر فعال در سلول های مرده و بدون صرف انرژی صورت می گیرد . حرکات فعال در اثر عوامل بیرونی رخ می دهد ولی حرکات فعال هم در اثر عوامل بیرونی و هم دراثر عوامل درونی صورت می گیرد .
2- چه عواملی را می شناسید که باعث حرکت های فعال گیاهی می شوند ؟
الف) عوامل درونی گیاه مانند رشد نابرابر بخش های مختلف یک اندام و تغییر در حجم سلول به علت جذب یا از دست دادن آب .
ب) عوامل خارجی مانند نور ، دما و آب ، مواد شیمیایی و نیروی جاذبه و ... .
3- حرکت خود به خودی چیست ؟ یک نمونه ازاین نوع حرکت ها را شرح دهید .
برخی از حرکات گیاهی فعال که در اثر عوامل درونی ، مانند رشد نابرابر بخش های مختلف یک اندام ، تغییر در حجم سلول به علت جذب یا از دست دادن آب ، صورت می گیرد . برای مثال پیچش ، از نوع حرکات خود به خودی است . پیچش به این علت به وجود می آید که در هر زمان سرعت رشد در بخشی از ساقه ، بیشتر از سایر بخش ها است .
4- حرکت القایی در گیاهان بر چند نوع اند ؟ نام ببرید و آنها را شرح دهید .
برسه نوع . حرکت های گرایشی ، حرکت های تاکتیکی و حرکت های تنجشی .
حرکت های گرایشی : خم شدن بخش های در حال رشد یک گیاه به سمت یک محرک خارجی یا بر خلاف جهت آن را حرکات گرایشی می نامند مانند نور گرایی .
حرکت های تنجشی : در حرکات بخش هایی از گیاه تحت تاثیر یک عامل خارجی و بدون توجه به جهت آن تغییر وضعیت می دهند مانند بسته شدن گل های برخی گیاهان در شب .
حرکت های تاکتیکی : حرکت و جابه جایی سلول های گیاهی به سوی بعضی مواد شیمیایی ، روشنایی و ... را حرکات تاکتیکی می گویند مانند حرکت سلول نر گیاه به سمت سلول ماده .
زیست شناسی دریچه ای است به سوی شناخت خدا .